Top

Het klankeffect van zij- en achterblad

"Eltjo Haselhoff is een Nederlandse fingerpicking gitarist die er in is geslaagd om twee cd’s in Amerika – de bakermat van de fingerpicking – uit te brengen. Een betere bevestiging kun je als gitarist bijna niet krijgen.”

Gitaarschool Nederland


Dit is een blog over een wat gevaarlijk onderwerp: het effect van de houtsoort van zij- en achterbladen op de klank van een gitaar. Wie een beetje zoekt op het Internet vindt al snel talloze virtuele veldslagen op forums, en verhitte discussies op YouTube filmpjes, van mensen die daar zeer uiteenlopende meningen over hebben. Kennelijk ligt dit onderwerp bij veel mensen nogal gevoelig. 

Veel gitaarbouwers, zowel handbouwers als grote fabrikanten, hebben uitgebreide theorieën over het effect van klankhout, het hout gebruikt voor zij- en achterbladen. Als je bijvoorbeeld kijkt op de Taylor website, vindt je volzinnen van een halve pagina die het klankverschil beschrijven tussen Mahonie, Palissander en Esdoorn. Anderzijds vind je mensen (en de beroemde Spaanse gitaarbouwer Antonio de Torres was er daar ook een van) die beweren dat de houtsoort voor zij- en achterblad geen effect heeft op de klank. Wie heeft er nu gelijk?

Voordat ik daar een uitspraak over doe, wil ik eerst benadrukken dat het helemaal niet zo simpel is om het effect van klankhout te bepalen. Natuurlijk, als je twee gitaren pakt, eentje met mahonie en eentje met palissander klankkast, zullen ze best wel anders klinken. Maar komt dat alleen maar door het verschil in houtsoort? Een gitaar wordt grotendeels met de hand gemaakt, van natuurlijke materialen, dus je kunt overal variaties en afwijkingen verwachten die allemaal de klank kunnen beïnvloeden. We weten ook allemaal dat het bovenblad een grote invloed heeft op de klank, dus hoe kun je zeker zijn dat de bovenbladen van de twee gitaren precies hetzelfde zijn qua klank? Dat kun je niet.

Een mogelijkheid om dit probleem gedeeltelijk op te lossen is om een heleboel dezelfde gitaren te maken, door een goede gitaarfabriek met zeer constante bouwkwaliteit, en dan voor de helft van de gitaren Palissander te gebruiken en voor de andere helft Mahonie. Vervolgens zou je ze op je gemak allemaal moeten bespelen, en misschien kun je dan iets zinnigs zeggen. Maar zelfs als je dan een consistent verschil zou horen, heb je direct weer een probleem. Of eigenlijk twee. Ten eerste kun je steeds zien welke houtsoort je in je handen hebt. Dus als je denkt dat Mahonie 'warmer' klinkt, kun je jezelf al gauw voor de gek houden als je weet dat je een Mahonie gitaar bespeelt: "Ja, die klinkt inderdaad warmer, zie je nou wel?" Je zou een dergelijk experiment dus in elk geval met een blinddoek om moeten doen. Maar zelfs dan is het ook nog maar de vraag of een eventueel verschil in klank komt door het soort hout. Wie zich verdiept in de theorie van de akoestische trillingen in een gitaar, weet dat er maar drie materiaaleigenschappen zijn die de trillingen beïnvloeden: het gewicht, de elasticiteit en de demping. Deze hangen echter alledrie weer af van de dikte van het hout. Dus het zou best kunnen dat als je de (iets zwaardere) Palissander klankbladen wat dunner (en dus lichter) zou maken, ze ineens meer als Mahonie gaan klinken.

Het is dus nog niet zo simpel allemaal. Het is wel simpel om te zeggen dat je duidelijk het verschil kunt horen tussen verschillende soorten klankhout. Dat dwingt respect af, en in de praktijk zal niemand je bewering kunnen ontkrachten. Ik denk dat dit verklaart waarom het zo'n gevoelig onderwerp is: mensen met mooie verhalen over klankhout voelen zich direct in hun persoonlijk toegekende expertise aangevallen door iemand die beweert dat het allemaal niets uitmaakt. Je zult dus ook met goede argumenten moeten komen. En die zijn er wel. Een gitaar is namelijk met opzet zo ontworpen, dat de trillingen in het bovenblad zo lang mogelijk door blijven klinken. Daarom worden de zijbladen van een zwaarder hout gemaakt dan het bovenblad. Dat heeft als gevolg dat trillingen die de rand van het bovenblad bereiken teruggekaatst worden en zo het bovenblad langer laten trillen voor een goede sustain. Je kunt dit makkelijk vaststellen: sla de snaren van je gitaar aan en voel met je vingers op het bovenblad. Doe het nu nog eens, maar voel nu het zijblad. Je voelt direct dat de trillingen daar veel minder sterk zijn. De meeste golven in het bovenblad bereiken dus niet de zijbladen, en nog minder het achterblad. Dus hebben zij- en achterblad veel minder effect op de klank dan het bovenblad. En ook veel minder effect dan de bebalking, de vorm en grootte van de gitaar, enzovoort. En dat verklaart ook meteen waarom de gitaar van Antonio de Torres zo mooi klonk, ondanks dat zij- en achterblad waren gemaakt van karton. Er zijn ook nog andere argumenten te bedenken, maar die gaan wat te diep voor deze blog. Maar ook die bevestigen mijn conclusie dat zij- en achterblad inderdaad een verwaarloosbaar effect hebben op de klank van een gitaar. Als je dus de keuze hebt, kies dan gewoon wat je het mooiste er uit vindt zien. 

Widget is loading comments...